Czym jest mentoring?

Słowo „mentoring” pochodzi z mitu opisanego w „Iliadzie”. Odyseusz wyruszając pod Troję poprosił starszego mędrca, imieniem Mentor o opiekę nad żoną Penelopą i synem Telemachem podczas nieobecności króla. 

Mentoring jest narzędziem współcześnie często spotykanym i stosowanym w kontekście mentoring2organizacji. W praktyce, jest to ustrukturyzowana relacja partnerska między mentorem, czyli osobą bardziej doświadczoną, a mentee, czyli uczniem, podopiecznym. Mentorem w kontekście organizacji zostaje najczęściej osoba (niekoniecznie starsza) posiadająca dłuższy staż pracy oraz piastujące wyższe stanowisko. Mentor to osoba, która pełni rolę przyjaciela i zaufanego doradcy, jednak cała relacja przebiega na poziomie profesjonalnym. Mentorzy oraz mentees spotykają się i komunikują między sobą w sposób regularny, jednak wskazane jest, aby kontakty te nie miały charakteru zbyt sformalizowanego.

Mentoring oparty jest na ciągłym wsparciu i rozwoju, który jest nakierowany na zlikwidowanie blokad zidentyfikowanych przez mentee, zapewnia jednak okazję do uczenia i rozwoju dla obu stron. Mentee, dzięki pracy z mentorem poznaje swoje mocne strony, rozwija samoświadomość oraz dąży do realizacji własnego potencjału. Kluczowe dla relacji są wzajemne zaufanie, zrozumienie empatia, oraz zasada poufności oraz szacunku.

Mentoring często kojarzy się z dawaniem rad, jednak najskuteczniejszy jest wtedy, gdy stosowane są w nim odpowiednie narzędzia, takie jak na przykład stosowanie techniki pytań otwartych. Narzędzia te stosowane są również w coachingu. Główna różnica polega na tym, że w mentoringu korzysta się z potencjału obu stron. Praca koncentruje się na obszarach, które z punktu widzenia mentee są istotne dla jego rozwoju, jednak wiedza i doświadczenie mentora także stanowią zasoby, z których para wspólnie czerpie.

Podstawowe zasady

Aby mentoring był skuteczny należy pamiętać o kliku zasadach, które odróżniają tę formę pracy, a właściwie współpracy, od innych metod. Oczywiście nie są to jedyne ważne aspekty, ogromną rolę odgrywają chociażby czynniki interpersonalne oraz motywacja, jednak poniżej opisane wskazówki odgrywają kluczową rolę i należy o nich pamiętać.

1. Mentee jest źródłem zasobów.
Mentee posiada umiejętności i potencjał, które wystarczą do pokonania trudności. Mentor pomaga zidentyfikować bariery, może dostarczyć przydatnych informacji, ale to od mentee zależy, czy z nich skorzysta, czy też nie. To mentee podejmuje decyzje i ponosi jej konsekwencje, podobnie jak tylko mentee zna odpowiedzi na nurtujące go pytania.

2. Mentoring ma na celu wydobycie zasobów.
Mentee jest źródłem rozwiązań, dlatego rolą mentora nie jest dawanie rad. Mentor może odwoływać się do własnego doświadczenia, korzystać z posiadanych umiejętności, jednakże radzenie, czy też pouczanie nie są wskazane. Zachowania takie nie sprzyjają budowaniu partnerskiej relacji, mentee może mieć poczucie, że podlega mentorowi i jest od niego zależny. Taka sytuacja jest w sprzeczności z zasadą partnerstwa i równości. Zadaniem mentora jest wsparcie mentee w rozwoju poprzez stawianie nowych wyzwań oraz zadawanie przenikliwych pytań, które prowadzą do eksploatacji obszarów, których mentee nie rozważał wcześniej. Celem tych działań jest dotarcie do potencjału i zasobów mentee.

3. Metee i mentor są sobie równi.
Obie strony są dla siebie partnerami. Ich relacja opiera się na wzajemnej empatii, zrozumieniu i zaufaniu. Szacunek jest podstawą współpracy. Ocenianie jest przeciwwskazane, a nawet niedopuszczalne. Niezależnie od tego, co strony prywatnie sądzą na dany temat i jaką wagę przykładają do danej kwestii, nie powinny dokonywać oceny moralnej. Z szacunku dla drugiego człowieka, jako autonomicznej jednostki, wynikać powinno poszanowanie jej poglądów. Istotne jest, by mentor podążał za mentee i poświęcał poszczególnym kwestiom tyle czasu, ile potrzebuje mentee.

4. Holistyczne traktowanie.
Mentoring nie jest psychoanalizą, ale aby praca była satysfakcjonująca i pełna, należy rozważać sytuację mentee w szerszym kontekście, często odwołując się nie tylko do teraźniejszości, ale także przeszłości i przyszłości.

5. Mentee wybiera temat.
Temat spotkania powinien pochodzić od mentee lub powinien być przez mentee zaakceptowany. Mentoring różni się od nauczania tym, że rolą mentora nie jest przekazanie całej posiadanej wiedzy, lecz tylko elementów, które dotyczą poruszanych zagadnień i mają odniesienie do sytuacji mentee. Nie jest koniecznością korzystanie ze wszystkich narzędzi, lecz tylko tych, które mają uzasadnione wskazanie w konkretnym przypadku.

6. Celem mentoringu jest rozwój i działanie.
Potrzeba uczestnictwa w mentoringu wynika ze zmiany. Strony wyrażają taką chęć, ponieważ pragną rozwijać swój potencjał, dlatego też niemożliwa jest praca z osobą, która nie jest zmotywowana. Jeżeli jedna ze stron, pomimo deklaracji, nie wywiązuje się z obowiązków, powinien być to sygnał, do ponownego rozważenia współpracy.

Więcej informacji o programie mentoringowym Polish Psychologists’ Association

Zdjęcie: para mentoringowa w drugiej edycji programu mentoringowego PPA; autor zdjęcia Marta Ratuszyńska.