leadershipAwakened Leadership Paradigm – Ania Lichota


Background – Why now?!

We live in a volatile, uncertain, complex and ambiguous world. The BIG Data is doubling every six months and disruptivetechnologies are introduced daily. The workforce and client pools are changing with the generation Y, Millennials and increased mobility. The business and product life cycles have been significantly reduced. The values are shifting in thecorporate world with one in four youth enterprises having a social angle, with more women at all business levels than a decade ago and social responsibility attached to most mission statements.To lead and achieve business success in the new world of driverless cars, drons delivering packages, 3D printers producing things and university curricula available on line for free, we need an altered approach. The old leadership paradigm willnot stick. The theories and practice of the past cannot inform the future. A radical shift is needed on the path of‘becoming a leader’, from education to onboarding and developing throughout the career. We need leaders who are skillful in allowing insights, who can feel the future, who are able to build deep and meaningful relationships in every corporate direction. Leaders, who are humble, disciplined and personally mature – comfortable with giving trust and with ‘not knowing’. There is a need to develop leaders who can take themselves out of the picture and allow the natural talents of their teams to come through. I trust, that the below paper will leave you with a sense of wonder and a deep self-‐‐reflection and give you powerful insights into the level of self-‐‐awareness and attitude evolution required to travel up the future ranks effortlessly.

Skills for the Leaders of the Future

Maturing for a leader starts with developing awareness -‐‐ awareness of the self and seeing the Meta level of how yourteam ‘is’ and ‘is not’ and how it functions. That extends to the stakeholders, clients, suppliers and the market. With theknowledge of yourself and of the part, you played in becoming who you are as well as what you bring to the table as aperson you can start taking full responsibility for yourself in the office. You might be asking yourself – what does shemean by that? I mean taking responsibility for your intentions through your thoughts, words, actions, habits to yourcharacter and the future you create for yourself, your team and your company. When you can identify how you ‘show up’ in your role, you want to work on emotional intelligence, recognition and self-‐‐ regulation of mental and behavioral patterns and owning yourself fully. You will become the ‘cause in the matter’ inevery corporate and life situation – whatever the outcome. Your language will shift from the outside in. You will make allresults yours only from accountability perspective. The moment you can see your team through a camera of a contributor with emotional distance and being aware whenthe team ‘is’ or ‘is not’ you start acting from a different place inside you. You not only are taking part in meetings but youbecome acutely aware of how every word, gesture and interaction lands and what it does to the motivation, atmosphereand the environment you shape. Commitment versus attachment comes into play. You start to allow your teams’ talents to come forth and you take thesecond seat. With time you can see that making mistakes is positive, experimenting and course correcting is part of a response to theemergent future that will always be unknown and you cannot fully prepare for it. You start developing intuition -‐‐ thenudge inside you that knows what your rational brain does not. You work on developing expertise in causing insights forthe people around you and for yourself. You become an expert in unleashing and nurturing real creativity in howrelationships can be developed, where there is no judgment and no fixed rules to go by. Not taking yourself too seriously and connecting to yourself on a new level allows your presence to grow and deepen.When you speak or present and 80% of your attention is on you, you are listened to as all the words have purpose. Thereis no waste. Being conscious of your subtle projections you start moderating conversations to a new richness ofexperience for the people that work and transact with you. That creates followership and charisma forms. You becomeskillful in owning the stage and with time you grow into a light that illuminates other peoples’ lives. Reframing becomes a natural aptitude to see an advantage in a disadvantage. With the right mindset and attitude youreexamine FEAR into an emotional state you control, live with and thrive as a leader.

Developing competence in being mindful allows you not only to be with the reality as it is but also sharpen your senses tobe fully available. It expands your palette of possible responses to what is happening in business, between you and otherpeople and you become able to call on emotional resilience, courage, positivity and other useful states that your bodyknows from the past but they are buried into the subconscious and rarely used as a resources for business success. Mindfulness is using attention for focus and concentration to slow down to notice more, to hear exactly what is beingsaid without filters – ‘past-‐‐experience-‐‐produced’ comments and to be able to manage your mental and physical energyfor the leadership ultra-‐‐marathon.Allowing your team to fully develop their natural potential requires egolessness. When you can differentiate theprotective ego – the personality – from the core of your being you free yourself up to fully lead without limits with self-‐‐ trust, vulnerability and alertness. As you project your full maturity people around you ‘get infected’ and becomeautonomous, self-‐‐reliant and also dependent on the grater whole of which they are a part. Your organization becomesself-‐‐organizing and self-‐‐regulating in a constant, intimate dance with the market. From the world-‐‐view of collaboration, abundance, contribution, full perception and no-‐‐ego the ‘not knowing’ is possible,effortless and creates opportunities the existence of which we hardly suspect.


Developing skills listed above requires a certain maturity level of the coach. I strongly believe that as a leader, coach, aneducator you can take others only as far as you got yourself. Why is that? Its because expanding other people’s sense ofself needs holding of the space for experiential learning and creating a safe environment for experimentation.Participants need to be met wherever they are on the Leadership Mastery and self-‐‐development paths. As B. Franklin, Ibelieve that only by involving the full human being – on cerebral, emotional and spiritual level, people not only start tounderstand, memorize but ‘get’ it. They walk away from my sessions with transformed perception, which allowssustainability and immediate implementation. In my workshops the newest trends in neuroscience, quantum physics, meditation and mental fitness for physicalendurance are deployed to illustrate the concepts and encourage openness. Subtle skills like emotional intelligence,mindfulness and presence are first explained on rational level and demystified – translated into powerful leadership toolsto be used every day with illustration of the benefits. Practical exercises illustrating for example selective perception, lack of awareness and auto-‐‐filtering demonstrate how welimit ourselves and what is possible. Empirical experience of own leadership style with immediate feedback providesprofound effects. When participants get that understanding on visceral level they embody the new talents and becomeunconsciously competent almost instantly. The other tool, which is absolutely necessary, to be deployed in a process of personal and leadership transmutationdiscussed here is enrolling others in the journey (immediate environments – work & home); Why is that so paramount?One – to be able to validate the transformation – as we only change when others tell us that we have; Two – to create the support atmosphere of no going back, to establish personal accountability for ourselves, so we can becalled out when enacting the old patternsAnd three – to ease the effects of transformation on the others; who will be surprised by the unexpected ways of the newleadership showing up.

Ania LichotaAnia left Poland in ‘96 with one bag on a bus to study at London School of Economics. Sincethen she’s visited 67 countries, lived in 9, worked in 17 at Senior Executive levels in financialservices. Ania has built, grew, restructured, liquidated and integrated businesses in 4languages. She has double MSc, MBA and PhD in International Leadership. She has climbed the highest peak on every continent incl. Mt. Everest, two more 8000ers, wrotea book: ‘Why the hell bother? How climbing the Seven Summits changed my life’ and spoke atTEDx: Changing my life one mountain at the time. Transform yourself first Ania received the Woman of the Year award in London and Inclusive and Inspirational Leadership award from the UBSchairman. She has served on the executive boards of diversity networks and The Attlee Foundation; she chaired a largecharity in London. After having transformed her own life on many levels she works as an Executive Coach, inspires othersthrough public speaking and leads workshops in leadership and personal development.



I parasol27.07.2015

PARASOL ANTYTOKSYCZNY chroń się przed toksycznymi ludźmi w pracy !!! – Agnieszka Zieleniec

Są osoby, które otacza aura chaosu i niepokoju. W ich towarzystwie czujemy się pozbawieni energii, podirytowani, tracimy koncentrację, nie jesteśmy w stanie skupić się na wykonywanym zadaniu. Zagarniają całą naszą uwagę, wciągają nas w swoje problemy, burzą wewnętrzny spokój. Czasem oczekują z naszej strony pomocy, niekiedy traktują nas jak kosz na śmieci, do którego wrzucają swoje frustracje i pretensje do całego świata, bywa że traktują nas jak lustro, w którym odbija się ich Wielkie Ego. Własne opinie traktują jak prawdy ostateczne. Nierzadko traktują nas jak worek treningowy obrażając, umniejszając nasze sukcesy, krytykując, podważając nasze osiągnięcia, wytykając błędy. Taką osobą może być wspólnik, szef, kolega, podwładny. Im więcej czasu przebywamy w towarzystwie Toksycznych, tym trudniej jest nam skupić się na swoich celach i zadaniach.

Jak się bronić przed toksycznymi ludźmi w pracy? Aby to zrobić musisz zbudować swój własny parasol ochronny. Wyobraź sobie, że składa się on z sześciu części, a każda z nich reprezentuje jedno przekonanie/postanowienie.

I. Samoświadomość – twoja opinia nie ma wpływu na to, kim jestem

Wyobraź sobie, że Twój szef wytyka ci brak znajomości jakiejś procedury. Automatyczną reakcją na krytykę jest wstyd i poczucie winy lub złość i poczucie krzywdy. Ale stop! Zastanów się, czy rzeczywiście znasz tę procedurę? Jeśli nie znasz, możesz odpowiedzieć: „Słuszna uwaga! Do tej pory znajomość tej procedury nie była konieczna, ale w zaistniałej sytuacji widzę, że warto się z nią zapoznać.” Jeśli znasz, a krytyka jest niesprawiedliwa, odpowiedz spokojnie: „Mylisz się, Procedurę znam i zastosowałem, jeśli twierdzisz, że jest inaczej, jesteś w błędzie.” I koniec tematu. Wdawanie się w spory z Toksycznymi to strata energii (patrz punkt 6)

Opinie innych ludzi są jak morskie fale uderzające o skały. Czasem łagodnie omywają kamień, czasem wściekle uderzają, rozbryzgują pianę. Fale przypływają i odpływają, a skała trwa niezmiennie. Od stwierdzenia, że jesteśmy niekompetentni, ani nam nie ubędzie, ani nie przybędzie kompetencji. Obserwuj fale i stój niewzruszony.

II. Granice – ja decyduję, gdzie zaczyna się mój teren prywatny

Są ludzie, którzy uwielbiają relacjonować swoje życie z najdrobniejszymi i czasem mało apetycznymi szczegółami. Opisy wymiocin czterolatka nie są informacją, która jest ci potrzebna przed lunchem, intrygi teściowej nie wzbogacą raportu finansowego. Grzeczni ludzie nie przerywają i grzecznie słuchają rozmówcy nudziarza; grzeczni ludzie wpuszczają do swoich domów złodziei czasu i wyjadaczy czekoladek. Czy na pewno chcesz być grzecznym człowiekiem?
Jest różnica między grzecznością i bezradnością w obliczu bezwzględnego manipulatora, który używa twoich uszu, żeby posłuchać samego siebie. Jeśli Toksyczny zaczyna opowiadać historię, której nie chcesz słuchać, wystarczy, że powiesz. „Słuchaj stary, rozumiem, że miałeś trudny/fajny wieczór, ale mnie ten temat nie bardzo wciąga i wracam do pracy.” I odwróć się na pięcie. Toksyczny pobiegnie dalej, opowiadając innym jaki z ciebie gbur, co nie obchodzi (patrz punkt 1.) Jak reagować, kiedy Toksyczny wypytuje cię o szczegóły z twojego prywatnego życia? Jak poszła randka? Ile razy w tygodniu uprawiasz z żoną seks? Czy masz rozstępy po porodzie? Po prostu zapytaj: „A dlaczego chcesz wiedzieć? A po co mnie o to pytasz?” Toksyczny się zmiesza i zmieni temat, a jeśli będzie drążył, powiedz: „Pozwolisz, że nie odpowiem na to pytanie.” I odejdź.

III. Emocje – ja decyduję, jak się czuję

Toksyczni wloką za sobą swoje emocje jak pawi ogon. Jeśli są wściekli atakują otoczenie, jeśli się wstydzą, wzbudzają w innych poczucie winy. Toksyczni cierpią na niską samoocenę i radzą sobie z tym poprzez kwestionowanie wartości innych ludzi.

Zastanów się jaką emocję przynosi ze sobą twój Toksyczny i odwołaj się do niej. Jeśli atakuje, zapytaj: „Widzę, że jesteś wściekły, co się właściwie stało?” Większość osób się uspokoi i poda przyczynę swojego zdenerwowania, ale są tacy, którzy będą zaprzeczać, że są źli. W tej sytuacji możesz tylko powiedzieć: „Twierdzisz, że nie jesteś wściekły, ale tak wyglądasz. Może warto wyjść i się uspokoić, bo ludzie pomyślą, że tracisz nad sobą kontrolę?” A co jeśli zdenerwowany jest szef-tyran, czy można go upomnieć nie ryzykując utraty pracy? Mimo wszystko warto odnieść się jego uczuć i powiedzieć: „Rozumiem, że jest pan zdenerwowany, ale nie czuję się komfortowo rozmawiając w taki sposób. Czy możemy wrócić do tej rozmowy później?” Jeśli i to nie zadziała patrz punkt 1.

Toksyczni ludzie wzbudzają w nas poczucie winy , gdy sami sobie z czymś nie radzą, gdy coś zawalili, ale nie potrafią się do tego przyznać . Wyobraź sobie, że twój kolega nie zgłosił odpowiednio wcześnie urlopu. „Przecież ty nie masz dzieci, możesz jechać na wakacje we wrześniu,” przekonuje cię Toksyczny. Zanim zdecydujesz się spędzić lato w mieście, możesz powiedzieć: „Rozumiem twoją frustrację, wystąpiłem o urlop odpowiednio wcześnie, żeby dostać termin, który mi odpowiada.” „Ale ja mam dzieci,” nalega Toksyczny. „Jeśli się nie zamienisz, nie pojadę z nimi na wakacje.” „No faktycznie nieciekawa sytuacja,” zgódź się, „ale mój urlop to temat zamknięty.”

Pamiętaj, ludzie nie wzbudzają w tobie emocji, to ty je wzbudzasz w sobie, odpowiednio reagując na to, co inni mówią lub robią. Jeśli czujesz narastający gniew, żal, wstyd, wyobraź sobie paczkę, umieść w niej swoje uczucia (możesz je sobie wizualizować jako kamienie, wstążki, czy cokolwiek zechcesz), zaklej paczkę, zaadresuj i odeślij do właściciela. Ta wizualizacja nigdy nie zawodzi.

IV. Wybaczam – nie zapominam

Noszenie w sobie urazy i rozpamiętywanie krzywd jest jak dotykanie językiem skaleczonego dziąsła. Boli i nie pomaga zagoić się ranie, niemniej jednak tkwi w tym jakaś perwersyjna przyjemność. Ludzie uzależniają się od poczucia moralnej wyższości, które jest związane z rolą ofiary. Pamiętaj, to gra nie warta świeczki! Ofiara przegrywa dwa razy i nie doświadcza sympatii otoczenia. Nasi ulubieni bohaterowie książek i filmów to najczęściej czarne charaktery, ofiary budzą złość, a co najwyżej politowanie. Rozpamiętywanie krzywd to brak umiejętności wyjścia z roli ofiary. Zdobądź się na ten wysiłek. Machnij ręką na to co się stało, ale nie zapominaj. Jeśli Toksyczny ukradł ci pomysł, podkablował szefowi, odpuść sobie planowanie zemsty. Stało się i trudno. Pamiętaj jednak, co ci się przydarzyło i nie popełniaj tych samych błędów. Chroń swoje pomysły i nie dopuszczaj do siebie Toksycznego. Umocnij swoje granice.

V. Jestem jak Wańka-Wstańka

bańka Wańka–Wstańka, tradycyjna rosyjska zabawka, to wynalazek genialny. Możesz ją sobie przewracać, ona zawsze wstaje. Lalka nie traci równowagi dzięki żelaznemu ciężarkowi umieszczonemu w jej okrągłym brzuchu. Naszym wewnętrznym ciężarkiem gwarantującym balans życiowy jest poczucie własnej wartości, czyli akceptacja tego, kim jesteśmy tu i teraz. W życiu nie chodzi o to, aby nie popełniać błędów, ale żeby wyciągać z nich wnioski. Dobry instruktor narciarski wie, że najważniejsze jest przełamanie lęku przed upadkiem (ukłon w stronę Janusza Burkata). Niestety, najpierw musimy się trochę poprzewracać i nieco poturbować. Po upadku trzeba szybko wstać ze śniegu, inaczej przemokniemy, zaziębimy się i resztę zimowych wakacji spędzimy na tarasie widokowym popijając smętną kawę i obserwując, jak inni szleją na stoku.

Toksyczni karmią się cudzymi porażkami. Dzięki niepowodzeniom innych ludzi czują się lepsi i mądrzejsi. Jeśli zdarzy ci się porażka i zrezygnujesz z jazdy na nartach, pamiętaj, robisz dla Toksycznych miejsce na stoku, oni tylko na to czekają. Padłeś? Powstań! Przeanalizuj sytuację, nie obwiniaj się. Przecież robiłeś co mogłeś i jak umiałeś najlepiej. Nie udało się? Zidentyfikuj błąd i wyeliminuj go przy następnym podejściu. Toksyczny, gdy tylko zobaczy, jak stajesz na nogi, zrobi wszystko, żebyś został w pozycji leżącej. Nie daj się! Odpędź go kijkiem narciarskim i wracaj na stok!

VI. Moja energia należy do mnie – wykorzystuję ją dla siebie

Pamiętaj, Toksyczni rozkwitają w chaosie, umacniają się w konflikcie i karmią niepowodzeniami innych. Będą Cię prowokować do kłótni, będą zmieniać twoje plany, będą krytykować i odciągać od realizacji twoich celów. Wybieraj mądrze sprzeczki, w które się wdajesz. Każda kłótnia odbiera ci energię, którą możesz spożytkować lepiej i przede wszystkim z korzyścią dla siebie.

Zastanów się, jak się czujesz po kłótni? Entuzjastycznie, wzmocniony, radosny? Jeśli tak, to istnieje niebezpieczeństwo, że ty sam oddziałujesz toksycznie na innych ludzi. Jeśli jednak czujesz się osłabiony, zniechęcony, zmęczony, to znaczy, że dałeś się wmanewrować w potyczkę, która miała na celu zasilić Toksycznego. Nie pozwalaj sobie, żeby ktoś okradał cię z energii, ona jest twoja i ma służyć twoim celom.

Podobnie rzecz się ma z chaosem, który kreują zapominalscy, spóźnialscy, bałaganiarze. Toksyczny przypomina dziecko, które rozsypało na podłodze zabawki i płacze, kiedy rodzic każe mu posprzątać. Uparte dziecko dopóty będzie marudzić, dopóki rodzic się nie podda i uporządkuje zabawki. Niestety, następnego dnia do pokoju dziecięcego powróci Armageddon. Co można zrobić? Zaproponuj dziecku prosty układ: „Uprzątnę twoje zabawki, ale wtedy zrobię z nimi, co ja chcę – zapakuję do piwnicy/ oddam /sprzedam.” Jeśli maluch wybierze taki układ, trudno, wyposażysz lokalny dom dziecka. Na tej samej zasadzie możesz zakomunikować Toksycznemu: „Chętnie pomogę ci przy raporcie i rozumiem, że dzielimy się Twoim bonusem?”


parasol Toksyczni ludzie nazwani są czasem emocjonalnymi wampirami. Jest to niezwykle trafne określenie, biorąc pod uwagę, że ich cechą wspólną jest dążenie do wykorzystania cudzych zasobów do swoich własnych celów. Jeśli nie zaczniesz się bronić, użyją twojej energii, wiedzy i czasu dla swoich potrzeb, nie dając nic w zamian. Kiedy to ty będziesz potrzebował pomocy, za przeproszeniem wykręcą się sianem. Bądź przygotowany, bo czekają cię niemiłe chwile, kiedy nagle powiesz „nie”. Będą się złościć, będą ci ubliżać, będą intrygować lub brać cię na litość. Wytrzymaj! Jeśli nic nie wskórają, upatrzą sobie inną ofiarę i odejdą ją dręczyć. Ostrzegaj innych, z kim będą mieć do czynienia, ale bez przesady. Pamiętaj, najskuteczniej uczymy się na własnych błędach.

Rozepnij więc swój ochronny parasol i powodzenia !!!


Portret-Aga-Zieleniec-1 Agnieszka M.Zieleniec-Dixon Psycholożka, terapeutka, trenerka umiejętności miękkich. Absolwentka Uniwersytetu Jagiellońskiego i SCCP Surrey College. Obecnie studiuje executive coaching w londyńskim Tavistock & Portman NHS. Doświadczenie zdobywała w Szpitalu Babińskiego w Krakowie i w warszawskiej Eleuterii. Od czasu przeprowadzki do Anglii w 2010 roku prowadzi prywatną praktykę psychologiczną, zajmuje się również coachingiem organizacyjnym. Jej zawodowe zainteresowania koncentrują się wokół myśli psychodynamiczej, analizy transakcyjnej i psychologii biznesu.

Do PPA dołączyła w 2012 roku, najpierw jako admin strony internetowej, później Koordynator Szkoleń Zewnętrznych, następnie już jako członek zarządu PPA – Dyrektor d/s Rozwoju. Jest pomysłodawczynią serii warsztatów umiejętności miękkich Psychosurvival dla dorosłych i dla młodzieży. Z ramienia PPA koordynuje międzynarodowy projekt Erasmusa, który ma na celu stworzenie nowoczesnego narzędzia do badania predyspozycji zawodowych.

Agnieszka jest nie tylko psycholożką. W 1997 ukończyła romanistykę na AP i podyplomowe studia JPjO na UJ w Krakowie. Jest współautorką serii podręczników do nauki języka polskiego dla cudzoziemców, programów komputerowych, testów certyfikacyjnych oraz książek dla dzieci. Pisanie to jej druga pasja, trzecią zaś jest renowacja starych mebli. Zdzieranie zniszczonych, zaschniętych warstw politury i docieranie do zdrowego drewna bardzo przypomina pracę terapeutyczną – oba zadania żmudne i wymagające wiele wysiłku


Krzyk 14.05.2015

Przerwać milczenie, czyli o samotności w schizofrenii

„Niczego w życiu nie należy się bać, należy to tylko zrozumieć” – Maria Curie-Składowska.

Celem niniejszego wpisu jest przybliżenie czytelnikowi tematyki związanej ze schizofrenią oraz tzw. „normą psychiczną”.  Spróbuję przedstawić Wam tę chorobę z innej, mniej znanej strony i sprowokować Was do zastanowienia się nad tym czy warto oceniać chorych na schizofrenię przez pryzmat utartych w społeczeństwie stereotypów i uprzedzeń.

Czym jest schizofrenia? 

Perspektywa medyczna

Słowo „schizofrenia” pochodzi z języka greckiego i oznacza „rozszczepienie umysłu” (schizein- „rozszczepić” oraz phren, – „umysł”). Należy do grupy zaburzeń psychotycznych – stanów które charakteryzuje zmienione chorobowo, nieadekwatne postrzeganie, ocena, odbiór i przeżywanie rzeczywistości.  Osoba cierpiąca na to zaburzenia ma trudności z realistyczna oceną rzeczywistości, otoczenia, innych ludzi oraz samej siebie. Wyróżnia się kilka rodzajów schizofrenii:  paranoidalną, hebefreniczną, katatoniczną, prostą, rezydualną i niezróżnicowaną.  Wiele osób myli schizofrenię z osobowością mnogą (rozdwojeniem jaźni). Osobowość mnogą charakteryzuje występowanie wielu (co najmniej dwóch) osobowości u jednej, tej samej osoby. Osobowości te występują naprzemiennie, często nie wiedząc o wzajemnym istnieniu. Tej przypadłości nie towarzyszą objawy wytwórcze, typowe  np. dla schizofrenii paranoidalnej; omamy oraz urojenia czy też zaburzenie postrzegania rzeczywistości czy własnej osoby.

Przyczyny schizofrenii  nadal nie są do końca znane. Istnieje wiele hipotez uwzględniających przyczyny biologiczne (genetyczne), społeczne,  środowiskowe i  psychiczne. Ocenia się, że schizofrenia obejmuje  ok. 1% populacji  i dotyka zarówno kobiet, jak i mężczyzn.  . Najczęściej występującym jej rodzajem jest schizofrenia paranoidalna, której objawami wytwórczymi są zwykle omamy (słuchowe – tzw. głosy, węchowe, dotykowe, wzrokowe) oraz urojenia (prześladowcze, odsłonięcia – „ktoś kradnie lub słyszy moje myśli” oraz urojenia oddziaływania – „moje myśli, uczucia i zachowanie ulega wpływowi innych ludzi lub rzeczy”).  Innymi objawami są tzw. „objawy negatywne”(nieproduktywne) – spowolnienie ruchowe, brak dbałości o sobie, apatia, bierność, zubożenie wypowiedzi, ograniczenie woli (awolicja), ograniczona zdolność planowania i podejmowania działań (abulia), aspontaniczność, zmniejszona zdolność do odczuwania przyjemności  (anhedonia).

Leczenie schizofrenii obejmuje długotrwałe leczenie farmakologiczne (leki przeciw-psychotyczne), psychoterapię i psychoedukację (przekazanie pacjentowi i jego rodzinie informacji na temat przebiegu, objawów choroby oraz sposobów radzenia sobie z trudnościami) oraz terapię zajęciową.  Podkreśla się również znaczenie zdrowego stylu życia oraz wsparcia bliskich i środowiska pacjenta w leczeniu omawianej przypadłości.


Perspektywa psychologiczna i społeczna

Powyższa sekcja zawierała kliniczny, naukowy opis schizofrenii oraz jej objawów. Niewiele mówi czytelnikowi na temat tego co czuje osoba cierpiąca na tę chorobę.

Lęk, gniew (dlaczego ja!?), wstyd, wina czy depresja to emocje  bardzo często towarzyszące schizofrenii. Utrata kontaktu z rzeczywistością, omamy i urojenia są z pewnością niezwykle trudnym doświadczeniem. Nasze życie zmienia się o 180 stopni. Podczas epizodów psychotycznych (okresów, w których doświadczamy objawów wytwórczych)  nie wiemy co jest rzeczywiste, a co jest wytworem naszego umysłu. Czujemy, że tracimy kontrolę nas sobą. Ludzie zaczynają się od nas odsuwać. Boją się. Zostajemy sami w świecie, którego nie rozumiemy. Nie możemy porozmawiać z bliskimi o tym co czujemy czy o treści naszych omamów i urojeń. Często nas nie rozumieją czy nie chcę wysłuchać  (lęk przed nieznanym) .  Rodzina i przyjaciele  mogą też wstydzić się, że jeden bliska osoba jest  ‘chora psychicznie’.   Nie wiedzą jak pomóc  ani jak rozmawiać  o tym problemie. Jedynymi osobami którym o tym mówimy są lekarze i psycholodzy/psychoterapeuci jeśli zdecydujemy się skorzystać z ich pomocy.  Stan w którym znajduje się wiele osób najlepiej ilustruje załączony do artykułu obraz norweskiego artysty  Edvarda Muncha – „Krzyk”(namalowany w 1893 roku). Dzieło to jest często interpretowane jako wyraz wszechogarniającej samotności, strachu, poczucia opuszczenia i niezrozumienia.  Dlatego też osoby cierpiące na schizofrenię znajdują się w grupie wysokiego ryzyka  pod względem zagrożenia samobójstwem.

Nadal pokutuje niezdrowe przekonanie, że ‘schizofrenicy’ są niebezpieczni, agresywni oraz że nie mają w ogóle kontaktu z rzeczywistością i niczego nie rozumieją oraz że diagnoza jest ‘wyrokiem’.  Często osoby u których zdiagnozowano schizofrenię są informowane o tym co mogą, a czego już  nigdy nie będą mogły robić. Tak było w przypadku Elyn R. Saks, obecnie profesor prawa na University of Southern Carolina oraz autorki książki; „Schizofrenia. Moja droga przez szaleństwo”.

„Trzydzieści lat temu została u mnie  zdiagnozowana  schizofrenia. Moje prognozy były ‘beznadziejne”: nigdy nie będę żyła samodzielnie, nie utrzymam pracy, nie znajdę kochającego partnera, nie wyjdę za mąż.  Moim domem będzie ośrodek dla chorych psychicznie, moje dni będę spędzać na oglądaniu telewizji w świetlicy z innymi ludźmi dotkniętymi chorobą psychiczną.  Będę wykonywała proste prace, jeśli symptomy „ucichną”.  Podczas mojej ostatniej hospitalizacji w szpitalu psychiatrycznym, w wieku 28 lat, mój lekarz zachęcił mnie abym podjęła pracę jako kasjerka. Jeżeli sobie poradzę, mogłabym podjąć się jakiegoś bardziej wymagającego zajęcia, może nawet na pełny etat. Wtedy podjęłam decyzję. Wezmę moje życie we własne ręce.

Dziś jestem profesor  prawa na University of Southern California Gould School of Law, adiunktem na Wydziale Psychiatrii w szkole medycznej na University of California, San Diego oraz robię fakultet na New Center for Psychoanalysis. The MacArthur Foundation przyznał mi nagrodę Genius Grant.” (Artykuł  dla New York Times, Los Angeles, 25 Styczeń 2013, Link do artykułu)”.  Profesor Saks żyje obecnie w szczęśliwym związku małżeńskim.

Elyn R. Saks zaakceptowała fakt, że cierpi na schizofrenię. Odmówiła jednak zaakceptowania tego, że jej życie z tą chorobą będzie szare, pełne smutku i braku nadziei na lepszą przyszłość. Profesor Saks mówi, że z puntku widzenia psychiatrii, przypadki takie jak ona nie istnieją. Według podejścia psychiatrycznego, pacjentka nie ma schizofrenii lub została błędnie zdiagnozowana. Profesor  Saks udowadnia jednak (poprzez prowadzone przez nią badania naukowe), że przypadków podobnych do niej jest więcej. Wiele osób doświadczających objawów tej choroby, osiąga świetne wyniki w życiu zawodowym. Są studentami, menadżerami, profesorami, lekarzami prawnikami, psychologami. Autorka badań odkryła, iż osoby te oprócz psychoterapii i farmakoterapii opracowały dodatkowe techniki (głównie poznawcze oraz oparte na kontroli bodźców zewnętrznych) radzenia sobie z chorobą.  Ważna jest również zdolność rozpoznania kiedy objawy choroby ulegają nasileniu oraz opracowanie planu radzenia sobie z tą sytuacją.


Diagnoza psychiatryczna nie definiuje mnie jako człowieka

Elyn R. Saks podkreśla, że  psychiatrzy oraz inni specjaliści w dziedzinie zdrowia psychicznego często  widzą pacjentów ze schizofrenią głownie przez pryzmat ich diagnozy. Uważa się, że jedynie leki psychotropowe mogą pomóc w leczeniu tej choroby. Pomija się indywidualne zdolności i motywacje pacjenta do radzenia sobie z symptomami i opracowywania taktyk które są dla niego najbardziej pomocne.

Każdy człowiek posiada potencjał i talenty, które może rozwijać. Diagnoza psychiatryczna nie powinna nikomu „podcinać skrzydeł” i zamykać drogi do szczęśliwego życia i miłości.


J.BabiarzJoanna Babiarz-Tuyluce Psycholog, wolontariuszka w projekcie PPA: „Konsultacje dla osób indywidualnych i par”. Współpracuje również z projektem Akademia Kobiety.  Na co dzień pracuje w organizacji charytatywnej zajmującej się wspieraniem osób ciepiących na schizofrenię, zaburzenia osobowości, depresję i inne problemy psychiczne. Jej praca w charakterze suport worker zmieniła sposób w jaki do tej pory postrzegała osoby ciepiące na schizofrenię. Codziennie uczy się od swoich klientów czegoś nowego i stara się zrozumieć sposób w jaki postrzegają świat i samych  siebie.

Interesuje się sztuką (ulubiony nurt to surrealizm) oraz tematyką związaną z psychoterapią i filozofią.






Czym jest stres i jak sobie z nim radzić.  

Stres dotyczy każdego człowieka bez względu na płeć, wiek, rasę czy miejsce zamieszkania. Postęp cywilizacji czy też zmieniające się warunki codziennej egzystencji powodują, iż coraz większy odsetek ludzi żyje w bardzo szybkim tempie, narażając się tym samym na wiele sytuacji stresogennych. Ciągła pogoń za polepszeniem warunków bytowo-ekonomiczno-społecznych, kariera zawodowa, stawianie przed sobą wciąż nowych, wygórowanych wyzwań, skutkuje brakiem czasu na relaks i odprężenie, co w konsekwencji może prowadzić do sytuacji konfliktowych inicjujących stres. Stres jest zatem zjawiskiem powszechnym, może mieć zarówno pozytywne, jak i negatywne skutki. Niewielki stres motywuje do działania, ale jego nadmiar powoduje dysfunkcjonalne reakcje, zaburzenia zdrowia fizycznego, czasem całkowite wyczerpanie organizmu. W większości wypadków stres spowodowany jest zmianami zachodzącymi w życiu i koniecznością przystosowania się do nowych warunków.

Stres to zespół reakcji organizmu na zdarzenia bodźcowe zwane stresorami. Mają one podłoże środowiskowe, społeczne i psychologiczne. Sprzyja temu duże zaludnienie, brak przestrzeni i intymności, ograniczona przestrzeń życiowa, zaburzona strefa bezpieczeństwa, hałas, zanieczyszczenie środowiska, brak dostępu do czystej wody, złe warunki w miejscu pracy, nieprzestrzeganie przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy, ruchliwe arterie komunikacyjne i korki uliczne, powszechny brud , zaśmiecone otoczenie. Ze społecznego punktu widzenia są nimi: reprezentowanie mniejszości narodowej lub seksualnej, rasizm, pochodzenie z nizin społecznych, ubóstwo, brak wykształcenia, brak pracy, defekty fizyczne, różnice w wyznaniu religijnym, stereotypy w każdej dziedzinie życia, izolacjonizm terytorialny, działania wojenne, ograniczenia kulturowe. Na płaszczyźnie psychologicznej są nimi ważne zmiany sytuacji życiowej i stylu życia.

Długotrwały stres sprzyja wystąpieniu wielu schorzeń. Atakowane zostają najsłabsze narządy. Stres można porównać do prądu elektrycznego płynącego przez skrzynkę bezpiecznikową. Jeżeli podłączymy zbyt wiele urządzeń naraz, nastąpi przeciążenie i „przepalenie bezpiecznika”. „Przepalenie się” oznacza załamanie najsłabszych układów w organizmie. Najczęściej odczuwane dolegliwości związane ze stresem to: bóle głowy, tiki nerwowe, przyspieszony oddech, drżenie kończyn, podwyższone tętno, kołatania serca, nadmierne pocenie się, suchość w ustach i gardle, trudności z pamięcią i koncentracją. Na poziomie psychologicznym i duchowym napięcie wywoływane przez stres skierowane jest do wewnątrz organizmu. Choroby powodowane takim stanem rzeczy to: nerwice, fobie, depresje, choroby psychiczne, problemy ze snem, zaburzenia koncentracji i przebiegu procesów poznawczych, wypalenie zawodowe, brak satysfakcji życiowej, zwątpienie, załamanie umysłowe i nerwowe, myśli samobójcze, samobójstwa, zanik świata wartości. Na poziomie społecznym napięcie stresowe skierowane jest na zewnątrz. Najczęstsze dolegliwości wynikające z takiego stanu rzeczy to: nadmierna aktywność, zachowania hałaśliwe, zahamowanie aktywności, izolacja społeczna, zachowania antyspołeczne, przestępczość, wypróbowywanie granic własnych możliwości. Na poziomie zdrowia somatycznego napięcie spowodowane stresem przekształca się w różnego rodzaju choroby. Należą do nich: choroby serca, nadciśnienie tętnicze, choroba wrzodowa żołądka i dwunastnicy, rozstrój żołądka, zaburzenia przemiany materii, cukrzyca, przyspieszenie procesów miażdżycowych, obniżenie odporności, zaburzenia miesiączkowania, zaburzenia seksualne, astma, alergie, choroby skóry, nowotwory, zaburzenia mówienia, choroby układu mięśniowo-kostnego, migreny, alkoholizm, lekomania, narkomania.

Sposoby radzenia sobie ze stresem

Przewlekły stres może wywołać ogromne spustoszenie w organizmie ludzkim. Jak radzić sobie skutecznie z rozładowaniem napięcia spowodowanym życiem codziennym? Istnieją odpowiednie sposoby aby życie uczynić bardziej znośnym. „Radzenie sobie (doping)” jest terminem odnoszącym się do procesów postępowania z wewnętrznymi jak i zewnętrznymi wymaganiami, które przekraczają predyspozycje jednostki na nie. Radzić możemy sobie na szczeblu behawioralnym, emocjonalnym czy też motywacyjnym. Stąd też bardzo ważne jest, aby umieć ocenić sytuację w jakiej doświadczamy stresujących chwil.


radzenie sobie zorientowane na problem (problem directed coping) – zmierzenie się z problemem, bezpośrednie działanie związane z rozwiązaniem problemu – to można kontrolować – apodyktyczny szef, złe stopnie – walka, ucieczka, pójście na kompromis, zapobieganie stresowi w przyszłości – popularne wśród mężczyzn

radzenie sobie zorientowane na emocje (emotion – focused coping) – zmniejszenie dyskomfortu związanego ze stresem – emocje nie podlegają kontroli – używanie leków przeciwlękowych, relaksacja, biofeedback, fantazje, myślenie o sobie, terapia – popularne wśród kobiet.

Wiara, że można wpłynąć na bieg wydarzeń jest ważną składową skutecznego radzenia sobie ze stresem. Po pierwsze należy przygotować plan działania i myśleć racjonalnie. Po drugie trzeba przystąpić do konfrontacji czyli podejmować działania i zastosować ćwiczenia relaksacyjne. Następnie zastosować regułę radzenia sobie – aby ograniczyć rodzący lęk najlepiej zająć myśli czym innym. Etap końcowy to autowzmacnianie czyli ciągle powtarzanie, że to jak sobie radzimy ze stresem zadziałało i że potrafimy to zrobić.

Wsparcie społeczne (social support) jest także ważnym czynnikiem skutecznego radzenia sobie ze stresem. Komunikaty jakie osoba dostaje od grupy determinuje jej stan osobowościowy. Poczucie, że jest akceptowana, szanowana i kochana sprawia, że osoba czuje się spełniona na wszystkich szczeblach. Wsparcie emocjonalne, materialne, informacyjne kształtuje jej osobowość i dzięki takim komunikatom, relacje z grupą są zdrowe i pełne. Skutkuje to lepszą kontrolą nad stresorami w codziennym życiu.

Jedną z metod walki ze stresem jest trening fizyczny. To sposób podnoszący odporność na stres poprzez zewnętrzną aktywność fizyczną, ruch i aktywny wypoczynek. Do takich form możemy na przykład zaliczyć: aerobik, spacer, bieganie, rower, pływanie itd. Aktywne spędzanie czasu zgodne z pasjami, zainteresowaniami, hobby dotlenienia organizm, poprawia sprawność fizyczną, pomaga odreagować. Takie ćwiczenia sprawiają przyjemność i dają odpoczynek.

Do obniżenia poziomu stresu możemy wykorzystać trening psychologiczny. Jest to umiejętność świadomego i celowego odprężenia. W ujęciu potocznym oznacza to formę odprężenia, której towarzyszy rozluźnienie mięśni oraz zmniejszenie do minimum aktywności myślowej. Jedną z nich jest relaksacja. Celem technik relaksacyjnych jest zmniejszenie napięcia mięśni organizmu oraz fizjologicznej aktywacji. Kolejną z technik są metody medytacji transcendentnej. Oparte zostały na kryterium kulturowym i filozoficznym. To umiejętność rozluźniania oraz usztywniania mięśni, kontrolowany oddech, ćwiczenia introspekcji, koncentracji, medytacji oraz nadświadomości. Joga zaliczana jest także do technik treningu psychologicznego. Obniża poziom niepokoju i agresywności, co znacznie zwiększa prawdopodobieństwo koncentracji, także w sytuacji stresu.

Nie stresuj się…”?

Ta popularna rada wbrew pozorom nie jest korzystna dla człowieka! Całkowita wolność od stresu, to śmierć! I choć próbuje się wyeliminować stres z życia, bo ludzie nie chcą przeżywać napięć i obawiają się różnych skutków stresu, np. poważnych chorób, to trzeba pamiętać, że stres jest integralną częścią życia i sam w sobie nie jest szkodliwy. Tym, co może zaszkodzić, jest brak umiejętności radzenia sobie z nim. Dlatego ważne jest aby, obserwować własny stres! Rozpoznanie jego przebiegu poprzez skupienie uwagi na doznawanych odczuciach, jest ważne dla rozwinięcia umiejętności obniżenia napięcia emocjonalnego, które jest składnikiem stresu. Codziennie ludzie stawiają czoła wobec sytuacji czy zadań wymagających zastosowania nowych form działania. Sięgają po najbardziej popularne metody walki ze stresem. Jednak nie powinno propagować się poniższych metod:

  • Palenie. Jego uspokajające działanie jest jednak złudzeniem. Nikotyna podnosi poziom dopaminy, która stymuluje ośrodek przyjemności w mózgu. Efekt jest jednak krótkotrwały. Nikotyna jednocześnie obniża poziom Serotoniny, innego neurohormonu, regulującego nasze dobre samopoczucie.
  • Objadanie się. Kalorie nagromadzone w stresie trudno zgubić.
  • Alkohol. Alkohol w umiarkowanych ilościach (mniej niż 5 drinków tygodniowo) wycisza emocje, ale na dłuższą metę wieczorne popijanie dla rozluźnienia to duży krok w kierunku uzależnienia.
  • Leki. Uspokajające i nasenne mogą uzależnić.
  • Wybuchy gniewu.

Na dłuższą metę nie da się uniknąć stresu, dlatego najlepszym wyjściem jest mieć nad nim kontrolę i umieć zaradzić jego skutkom wykorzystując najprostsze, a przede wszystkim korzystne i zdrowe metody:

  • Picie soków. Witamina C zmniejsza wydzielanie hormonów stresu.
  • Hodowanie roślin. Zielony to najbardziej odstresowujący kolor.
  • Posiadanie psa. Kontakt z nim obniża poziom napięcia i zapobiega depresjom. Pies zmusza człowieka do spacerów, co zbawiennie wpływa na ciało i psychikę.
  • Najprostsze ćwiczenia fizyczne.
  • Słuchanie muzyki relaksacyjnej. Obniża ona poziom hormonów stresu.
  • Głośny wrzask, a nawet przekleństwo rzucone w czterech ścianach to znakomity sposób na szybkie rozładowanie napięcia.
  • Zajęcie się prostymi czynnościami, jak wyprasowanie koszuli, czy pozmywanie naczyń rozluźnia. Powtarzalny, jednostajny ruch wprowadza w lekki trans i nastawia mózg na autopilota.
  • Napisanie listu zawierającego negatywne emocje, słowa.
  • Szybki bieg czy szalona jazda rowerem. Pół godziny intensywnego wysiłku pomaga obniżyć poziom stresu bardziej niż spacer.
  • Uśmiech spowolnia reakcję stresową. Emocje wpływają na mimikę, ale jest i odwrotnie. Mózg odbiera sygnały płynące z mięśni twarzy i dopasowuje do tego emocje.
  • Sauna. Stali bywalcy sauny są znacznie bardziej zrelaksowani i maja większe poczucie kontroli nad własnych życiem.
  • Seks. Uwalnia on w organizmie beta-endorfiny – hormony spełniające rolę antystresorów.
  • Medytacja.
  • Dotyk dłoni obniża ciśnienie krwi w odpowiedzi na stresujące sytuacje.
  • Ryby, zawierają one dużo nienasyconych kwasów tłuszczowych, które pomagają obniżyć liczbę ataków wściekłości u nerwowych osób.
  • Liczenie od 20 do 1. To zadania na tyle angażuje umysł, że znacznie osłabia reakcję na stres.
  • Planowanie rozrywek. Samo myślenie o planowanej atrakcji zwiększa wydzielanie hormonu szczęścia i redukuje poziom hormonu stresu.
  • Woda. Łyk zimnej wody zawsze studzi emocje.
  • Sen. Siedem, osiem godzin snu pomaga utrzymać stabilizację emocjonalną i sprzyja koncentracji i wpływa na lepsze wyniki osiągane w życiu.

Pisząc ten artkuł korzystałam ze źródeł:

  • Aronson E., Wilson T.D., Akert R.M., Psychologia Społeczna a zdrowie, [w:] Psychologia Społeczna, Poznań 2014.
  • Gerrig R., Zimbardo P.G., Emocje, stres i zdrowie, [w:] Psychologia i Życie,  Warszawa 2014.
  • Reader’s Digest, Sekrety Medycyny Alternatywnej, Warszawa 2010.
  • Romanowska D., Syndrom wypalenia „Wprost”, Warszawa 2009.07.05
  • Włodarski A., Płeć Wysokie obcasy, Warszawa 2013.09.28          



Ewa Aleksiewicz

Z wykształcenia socjolog i psycholog biznesu. Ukończyła Uniwersytet Gdański. Mieszkanka Londynu od ponad dwóch lat. Pracuje w agencji rekrutacyjnej, w której zajmuje się obsługą klientów Europy Wschodniej i Bliskiego Wschodu jak również kreowaniem pozytywnego wizerunku firmy w mediach polskich w Wielkiej Brytanii. W PPA zajmuje się PR oraz komunikacją. Prywatnie jest zapaloną rowerzystką.



“Złość jest bezsilnością, której wydaje się, że jest silna”
Eric-Emmanuel Schmitt

Złościć się jest rzeczą ludzką. To naturalna, podstawowa emocja o różnorodnej sile, począwszy od irytacji po furię. Pomaga nam stawiać granice, sygnalizuje zagrożenie. U jej podłoża jest strach, utrata poczucia kontroli. Niekontrolowana i nieasertywnie wyrażona obraca się przeciwko nam i naszemu otoczeniu. Przeradza się w niszczącą agresję.
Krzyk, poniżające słowa, szarpanie, bicie lub odrzucenie … tak często rodzice reagują w złości. Jak miecz, ranią nasze dzieci. Dziecko jest kompletnie zależne od rodzica. Kiedy jest mu źle, nie może po prostu wyjść z domu lub oprzeć się na silnym poczuciu własnej wartości. Ono jest skazane na nas. To my, jako rodzice budujemy jego tożsamość, poczucie, że jest ważnym, drogocennym człowiekiem. To my dajemy mu poczucie bezpieczeństwa, stabilności, równowagi. To my mamy ogromny wpływ na ukształtowanie zdrowego psychicznie, stabilnego emocjonalnie człowieka.

Stańmy się teraz na chwilkę ponownie dzieckiem: Stało się. Nabroiliśmy. Bardzo boimy się reakcji rodzica na nasze zachowanie. Serce nam bije szybko, brzuch boli ze strachu, chcemy uciec, schować się gdzieś, stać się niewidzialnymi. A tu krzyk, eksplozja złości w naszym kierunku. Świat nam się łamie. Ogarnia nas przerażenie, ból, upodlenie, poczucie winy. Osoba, która nas kocha, nieraz tuli czy śpiewa do snu, teraz nas tak mocno rani. O co chodzi? Myślimy o sobie źle: “nie jestem dobrym dzieckiem”. W myślach ranią usłyszane słowa “Z ciebie nic dobrego nie będzie. Bękart. Głupek. Niezdara. Gamoń. Zawiodłeś mnie. Jesteś taki jak ojciec…” Wewnątrz narasta bunt, nienawiść do rodzica, do siebie, do otaczającego świata. Nasze wnętrze rozdziera KRZYK. Potem, gdy już podrośniemy w sytuacjach wyzwań, niepowodzeń, trudności przypominają się nam raniące słowa naszych bliskich i … podcinają nam skrzydła. Jak echo odbijają się w naszym sercu i wpływają na nasze myślenie o sobie.

Prawdą jest to, że często małe dziecko nie ma pojęcia, dlaczego rodzic krzyczy lub za co zostało ukarane. Kształtuje natomiast smutny obraz siebie.
Takie dzieci często mają wiele problemów: boją się, są niepewne siebie, mają zaburzony obraz siebie, zaczynają więcej chorować, moczą się w nocy, wycofują się do swojego świata wyobraźni, stają się agresywne, nieufne, płaczliwe, no i paradoksalnie … sprawiają więcej kłopotów wychowawczych.

A gdzie my, rodzice, w tym wszystkim?
Jak sobie pomóc, by nie krzyczeć, bić, krzywdzić naszych dzieci?
przede wszystkim ważna jest nasza motywacja, by tego nie robić ( pomaga w tym wiedza, jak takie zachowania są niszczące, postawienie sobie jasnych granic, czego nam, jako rodzicom nie wolno robić)
rozpoznajmy u siebie ten moment, kiedy już struna naszej złości jest za bardzo naciągnięta i zaraz wybuchniemy- wtedy uspokójmy się

Oto kilka pomysłów pomocnych w uspokojeniu się:
daj sobie chwilę przerwy na kilka głębokich oddechów,
odwróć wzroku,
pomyśl o czymś innym,
usiądź (kiedy siedzimy jesteśmy mniej skłonni do wybuchów złości)
pomyśl o czymś dobrym o naszym dziecku,
a nawet fizyczne zrób kilku kroków wstecz lub przejdź do innego pomieszczenia, jeśli to jest możliwe,
pomyśl o dzieciach dobrze, o tym, że one nie robią nam specjalnie na złość … (wiele zachowań  szczególnie buntu, oporu wynika z naturalnego rozwoju dziecka),
spróbuj je zrozumieć, przyjrzeć się podłożu ich zachowania,
pomyśl o twojej miłości do dziecka,
w miarę możliwości zadbaj o własny odpoczynek, bo zmęczeni bardziej jesteśmy podatni na wybuchy złości,
zaakceptuj swoją złość, to naturalne uczucie, ale nie pozwól sobie na to, aby ona niszczyła,
wypracuj sobie metody wychowywania dzieci, które nie zawierają niszczących je zachowań (szukaj, czytaj, rozmawiaj na ten temat z innymi)

Jeśli masz problem z kontrolą swoich zachowań opracuj prosty plan w punktach, co zrobisz, kiedy czujesz, że nadchodzi Twój wybuch. Pomocne może też być przyjrzenie się i nazwanie sytuacji, które Cię bardzo złoszczą ( np. gdy dziecko rzuca jedzeniem) i opracowanie planu reagowania w tej konkretnej sytuacji.
1. biorę kilka głębokich oddechów
2. przyglądam się dziecku i sytuacji głębiej, by zrozumieć o co chodzi
3. stosuję wypracowaną przeze mnie metodę wychowawczą dostosowaną do sytuacji: np. podchodzę do dziecka, patrzę mu w oczy i z nim rozmawiam lub odsyłam go na miejsce, gdzie ma się wyciszyć; mówię mu o konsekwencjach jeśli czegoś nie przestanie robić i odliczam do 3…

Jeśli czujesz, że nie dajesz rady i twoje zachowanie wymyka się spod kontroli, poszukaj pomocy. Porozmawiaj z psychologiem, pedagogiem. Poszukaj też zajęć dla rodziców, gdzie będziesz mógł poznać różne metody wychowawcze. Nie zwlekaj, nim będzie za późno.

Jeśli jesteś psychologiem, terapeutą, pedagogiem: Problem radzenia sobie ze złością w stosunku do dzieci jest bardzo popularny wśród rodziców. Rodzice potrzebują łatwo dostępnej edukacji w tym temacie, warsztatów, wykładów, prelekcji, luźnych spotkań. Bardzo często sami nie zwrócą się o pomoc. Jest to temat trudny, wstydliwy, spychany pod dywan w obawie przed osądem. Pomóżmy im w tej trudnej, rodzicielskiej roli.



IMG_6623 (1) Joanna Budzińska Psycholog, mediator, nauczyciel.  Doświadczona w pracy diagnostycznej, prewencyjnej, interwencyjnej i terapeutycznej z dziećmi, ich rodzinami oraz z dorosłymi.  Pasjonatka psychologii i wiedzy, z którą uwielbia się dzielić z innymi. Autorka blogu psychologicznego W PPA udziela konsultacji psychologicznych w projekcie Slough.  Posiada bogatą ofertę dla Polonii mieszkającej w Anglii. Prywatnie żona i mama dwójki małych, uroczych chłopców. Mieszka w Berkshire, w Wielkiej Brytanii.






easyfundrisingCo to jest ?

Easyfundrising jest najprostszą i całkowicie przełomową metoda dzięki której robiąc zakupy online jednocześnie wspierasz finansowa jedną z 10 tysięcy organizacji pozarządowych działających na terenie UK takich jak szkoły, kluby, organizacje charytatywne, w tym także PPA!

Pomaganie i darowizna pieniężna nigdy nie było prostsze, używając Easyfundrising nie ponosisz żadnych dodatkowych kosztów ani nie musisz dopełniać żmudnych formalności ponieważ twoje zakupy niczym nie będą się różnic od reszty zakupów online – płacisz tę samą cenę natomiast sklep, w którym nabywasz towar przekaże część tego co zapłaciłeś na konto uprzednio wybranej przez ciebie organizacji. W zależności od firmy, nawet do 15% wartości tego co wydałeś zostanie przekazane na rzecz organizacji, którą chcesz wspierać! Przykładowo, robiąc zakupy w John Lewis przekazane zostanie 2.5 % wartości zakupów, natomiast spadkobiercy Anity Roddick w Body Shop przekazują aż 10%. Do dnia dzisiejszego na konto wszystkich zarejestrowanych w Easyfundrising organizacji wpłynęła niebagatelna suma 3mln funtów , z czego 269,39 funtów została wygenerowana na konto PPA dzięki Waszym świadomym zakupom.

Jak działa?

Easy oznacza prosty i w taki sposób dzięki zakupom przy użyciu strony Easyfundrising możemy wspomóc PPA oraz inne organizacje dobrej woli. Wystarczy, że na stronie założysz własne konto gdzie wybierasz organizację, którą chciałbyś wspierać oraz podajesz swoje imię oraz adres mailowy. Przy każdym następnym zakupie wystarczy się zalogować i już jesteś gotowy do robienia świadomych zakupów! Obecnie możemy skorzystać z usług oraz towarów obejmujących 2 tysiące sklepów takich firm jak min ASDA, Amazon, Apple, Argos, Easyjet, a których liczba nieustannie wzrasta. Oznacza to, że nawet robiąc cotygodniowe spożywcze zakupy możemy bez ponoszenia absolutnie żadnych dodatkowych kosztów wspomóc budżet PPA! Podobnie planując np. wakacyjny wyjazd możemy skorzystać z usług Easyjet i 1.5% kosztu naszego biletu zostanie automatycznie przekazane na konto organizacji.

Find and remind – żeby nie zapomnieć

Jakkolwiek prostym i efektywnym narzędziem jest robienie zakupów przez Easyfundrising może ono nie zostać w pełni wykorzystane z błahego powodu jakim jest… zawodność ludzkiej pamięci. Pomimo najszczerszych chęci z naszej strony możemy najzwyczajniej o nim zapomnieć i przypomnieć sobie o jego istnieniu dokładnie w momencie kiedy już nacisnęliśmy BUY… Find and remind jest fantastycznym i bezpiecznym narzędziem, które możemy pobrać na stronie Easyfundrising działającym na zasadzie przeglądarki internetowej, która wyświetla informacje czy dany sklep należy do Easyfundrising. Statystycznie pięć razy więcej funduszy zostaje wygenerowanych przez osoby, które korzystają z aplikacji Find and Remind, a niżeli przez pozostałych użytkowników.

Easysearch – czyli jeszcze więcej!

Oprócz robienia zakupów przez Easyfundrising możemy także skorzystać z dostępnej na stronie przeglądarki Easysearch, która za każdym razem kiedy jej używamy przekazuje na konto organizacji ½ p co może nie wydawać się powalająca sumą jednakże może przybrać o wiele pokaźniejsza liczbę jeśli pomyślimy ile razy dziennie korzystamy z przeglądarki internetowej! Do dnia dzisiejszego w ten sposób PPA wzbogaciła swoje konto o 7.17 funtów.

Co z tego mam?

Abstrahując od pomocy finansowej jaka udzielamy PPA robiąc zakupy przez Easyfundrising sami możemy skorzystać ze specjalnych ofert i voucherów dostępnych tylko dla użytkowników Easyfundrising. Oprócz tego każdy wydany przez nas funt wspiera nie tylko wybraną przez nas organizację ale także sklep, który współpracuje z Easyfundrising. Wspomagamy więc w ten sposób biznes przyjazny organizacjom pozarządowym, kierujemy swoje pieniądze w stronę tych producentów, którzy kreując zysk wspomagają tym samym organizacje w potrzebie.

Świadome robienie zakupów i kierowanie własnych pieniędzy do określonych producentów najlepiej manifestują kształt świata w jakim Ty chciałbyś żyć oraz zaczynają go kreować!


IwonaIwona Lokwenc Z wykształcenia socjolożka (Uniwersytet Śląski) oraz nauczycielka języka angielskiego jako języka obcego (TESOL).  W Londynie mieszka od sześciu lat i każdego dnia znajduje w nim nowe miejsce, które potrafi ją zaskoczyć oraz zachwycić. W PPA stanowi socjologiczną mniejszość i jest odpowiedzialna za szeroko pojętą komunikację zarówno pomiędzy członkami jak i na zewnątrz organizacji. Podziwia nieprzeciętny potencjał naszych członków i wierzy, że w nim leży największa siła stowarzyszenia, z której naprawdę warto czerpać. Miedzy innymi dąży do tego aby za pomocą  efektywnej komunikacji  przedstawić szerokie spectrum działań PPA oraz tym samym zwiększyć  poziom aktywności z członków.  Jej równoległym celem jest  większa obecność PPA jako marki wśród tutejszej Polonii oraz budowanie pozytywnej współpracy z mediami.

Prywatnie uwielbia swojego mruczącego kota, nie wyobraża sobie świata bez muzyki, możecie ją także spotkać biegającą po uliczkach Londynu z aparatem oraz głową w chmurach choć z nogami stąpającymi po ziemi.






Czy ciało i dusza to ten sam byt, czy może rozdzielne substancje? Czy właściwie jesteśmy w stanie wytłumaczyć fenomen naszej świadomości? Czy powiedzenie w „zdrowym ciele zdrowy duch” ma prawdziwe odniesienie do rzeczywistości? Czy alkoholizm i narkomania to choroby duszy? Czy można uleczyć ludzkie ciało wpływając na duszę? Te pytania zadawali i zadają sobie najwięksi filozofowie, naukowcy oraz psychologowie, dochodząc do różnych konkluzji. Może warto zadać  je jeszcze raz.

Dwie drogi

Większość prób uzmysłowienia sobie czym jest człowiek wynika z tradycji dualistycznej, według której istnieją dwie klasy substancji: ciało jako materia, namacalna, fizyczna i duch, podłoże doświadczeń wewnętrznych. Pierwszy pogląd, zwany dualizmem skrajnym prezentowali: Platon, św. Augustyn czy Kartezjusz. Założyli oni, że duch i ciało to odrębne, samoistne, równorzędne substancje będące podłożem, ale podłoża nie potrzebujące. Odrębne myślenie przedstawił uczeń Platona, Arystoteles, który wyznając dualizm umiarkowany, stwierdził, że ciało składa się z dwóch czynników: materii i formy (duszy). Forma nie istniałaby bez materii. Tomasz z Akwinu rozszerzył ten pogląd twierdząc, że to dusza jest bytem samoistnym, to ona nadaje ciału życie.
Heraklit, który sformułował powiedzenie panta rhei – wszystko płynie, zauważył, że w człowieku też „coś” płynie  i jest przyczyną wszelkich w nim zmian. To „coś” było właśnie duszą. Platon natomiast stwierdził, że człowiek jest duszą, a ciało naczyniem, do którego został zesłany za swe przewinienia, które musiał popełnić w świecie idei. Tu pojawia się słynna jaskinia platońska i pogląd, że świat jest tylko odbiciem prawdziwych idei, marnym cieniem. Ciało stało się według niego grobem duszy i tylko cnotliwe życie jest w stanie ją wyzwolić.
Przez wiele wieków myśl platońska przeważała w świecie chrześcijańskim. Niektórzy do dziś twierdzą, że to ciało jest grzeszne, a dusza może być tylko dobra. Ale czy nie jest tak, że człowiek popełnia grzechy w zgodzie ze swoją wolą i świadomością? Wybór złej drogi czy poddanie się pokusie, nie jest wyłącznie kwestią ciała czy atawistycznych instynktów. Decyzja zachodzi gdzieś głębiej. W końcu większość czynności, które wykonujemy nie jest mechaniczna, a intencjonalna. Intencja natomiast wynurza się właśnie z naszej świadomości.

Religie świata

Jaki pogląd na cielesność człowieka wyrażają religie świata? W zależności od pojmowania świata jako struktury cyklicznej, w różnych kulturach dusza może przechodzić reinkarnacje, pozostawiając ciało na ziemi jako naczynie, do którego może wchodzić i wychodzić, czy linearnej zakładającej koniec czasu, a co za tym idzie świata i sytuację, w której zmartwychwstałe, wskrzeszone ciała na nowo połączą się ze swoją duszą. Tą jedną jedyną.
Wierzenia animistyczne mówią, o wędrówkach dusz, podczas snu czy choroby. W Sumatrze związywano człowieka sznurem, aby jego dusza nie uleciała z ciała. W hinduizmie i buddyzmie wyznaje się pogląd reinkarnacji. Dusza, która podlega ścisłemu prawu karmy (prawo przyczyny i skutku) zmienia swoje miejsce pobytu. Nic nie jest stałe czy trwałe. Z życia do życia przechodzą jedynie nawyki i tendencje, które pozwalają nam myśleć, że mamy swoją tożsamość i ego. Kiedy człowiek umiera, znika również mylne przeświadczenie i wędrówka duszy zaczyna się na nowo. Chińczycy natomiast wierzyli, że człowiek posiada dwie dusze – po i hun, yin i yang, cielesną i eteryczną. Tej pierwszej należał się odpowiedni pochówek, aby mogła połączyć się z innymi duszami w podziemnych Żółtych Źródłach, a w trumnie należało pozostawić maleńki otwór, aby dusza eteryczna mogła udać się do nieba. W starożytnych Chinach wyznawano pogląd, że hun mają tylko ludzie dobrze urodzeni. Plemiona słowiańskie, wierzyły, że dusza to tchnienie życia i utożsamiali ją z oddechem. Tu również był podział na dusze jaźni (głowa) i dusze życia (brzuch). Tradycja Dziadów wynika z przeświadczenia Słowian, że co roku dusza jaźni może wyjść z zaświatów i należy ją odpowiednio ugościć.
Islam, judaizm i chrześcijaństwo przyjęły podobną myśl o nieśmiertelności ludzkiej duszy i jej nierozerwalności z ciałem. Myśli tej przeciwstawia się gnostycyzm twierdząc za Platonem, że ciało to pierwiastek zły i nieczysty, natomiast dusza to światło człowieka. W Starym Testamencie czytamy, że w akcie stworzenia człowiek nie otrzymuje duszy, a staje się duszą – w języku hebrajskim „nefesz”.W Księdze Ezechiela jest natomiast mowa nie o człowieku, który grzeszy, a o „duszy, która grzeszy, ta umrze”. Dla Żydów jedność duszy ludzkiej z ciałem była więc dość jasna.

Choroby duszy – choroby Psyche

Ciało odzwierciedla stan naszej duszy. Dzisiaj leczenie farmakologiczne całkowicie zastępuje pracę nad sobą i swoim wnętrzem. Może droga do uzdrowienia jest w nas samych? Czym więc jest choroba duszy i jak wpływa ona na nasze ciało? Kiedy zachwiania jest integralność w człowieku, objawy cielesne mogą wynikać z cierpienia duchowego. Dusza człowieka jest podatna na przywary i namiętności. Niespokojna. Czasami można mieć wrażenie, że chce z nas „wyskoczyć”. Czy to wołanie o pomoc?
Ojciec Pustyni, teolog i mnich pontyjski, Ewagariusz poświęcił swoje życie na studiowanie zachowania ludzkiego. W Practike, które można potraktować jak traktat terapeutyczny mający pomóc w uzdrowieniu, opisał „duchową metodę, która zajmuje się oczyszczeniem duszy z namiętności. Jest to powolna praca oczyszczania serca, świadomego i nieświadomego, by odnalazła swe pierwotne piękno, zdrowie i swoje zbawienie”. Ewagariusz z Pontu analizował i badał poruszenia duszy i ciała, popędy i namiętności. Myśli, które mogą zgubić człowieka, a które są podstawą jego zachowań, nazwał „logisimoi”. W swoim traktacie radzi, jak osiągnąć stan idealny – „apatheia” (który tylko z nazwy przypomina współczesną apatię) – stan pozbawiany zachowań patologicznych, czyli „powrót od tego, co jest wbrew naturze, do tego, co jest jej właściwe” (jak to określił św. Jan Damasceński). Ewagariusz wyróżnił osiem „logisimoi”, które będąc chorobami ducha mogą objawiać się przez choroby ciała. Gastrimagia czyli łakomstwo, ale również nadmierna mowa, kłamstwo. Filarguria – skąpstwo.  Porneia – nieczystość.  Orge – nadmierna popędliwość, gniew. Smutek, depresja, melancholia o pięknej nazwie – Lupe. Acedia rozumiana jako obsesja śmierci. Dzisiaj powiedzielibyśmy o skłonnościach samobójczych u człowieka. Kenodoksja  to rozbuchane ego, próżność, natomiast Uperefania – pycha i paranoja. Ewagariusz w swoim opasłym dziele uczy jak trenować wolną wole, aby nie ulegała tym pokusom. Właściwie opisuje on 7 grzechów głównych, jednak traktowanie tych chorób w taki sposób odebrałoby jego dziełu charakter terapeutyczny. Lista ta, mimo swojej wiekowości ma odniesienie do życia człowieka współczesnego. Od lat społeczeństwa borykają się z problemami depresji, alkoholizmu czy narkomanii, które nazywane są „chorobami duszy” również przez profesjonalistów.
Adam Workowski w jednym z wywiadów określa, że choroba ta, jak każda inna, jest zniszczeniem tego co dobre. Kierkegaard nazywa chorobę duszy rozpaczą i grzechem. Workowski zauważa: „Tyle że on [Kierkiegaard] na początku książki <<Choroba na śmierć>> umieścił dwa rozdziały, w których, nie wspominając prawie o Bogu, napisał, że ten, kto ma chorą duszę, nie chce być sobą — bo chciałby być kimś innym. Jeżeli pójdziemy takim tropem, szybko odkryjemy, że ani teologia, ani psychiatria nie dysponują narzędziami, bo problem dotyczy najbardziej podstawowych doświadczeń człowieka. “Cierpię z powodu tego, że jestem, jaki jestem. Chciałbym zniszczyć samego siebie, ale nie potrafię”. To język, którym można opowiedzieć o chorobach duszy współczesnej, w których człowiek źle się czuje ze sobą. Czasem buntuje się przeciwko faktom, czasem przeciw temu, co jest w nim samym, w środku”. Potwierdza również, że istnieje coś takiego, jak „pożądany stan duszy”. Uleczyć można się tylko dzięki pełnemu współudziałowi. Z podobnego założenia wychodzą specjaliści do spraw narkomanii i alkoholizmu. Stąd ośrodki leczenia tych chorób nazywane są ośrodkami „samopomocy”.
Według Światowej Organizacji Zdrowia najczęstszym powodem do sięgnięcia po narkotyki jest chęć akceptacji i adaptacji do wybranego środowiska, bunt przeciwko ogólnie przyjętym konwencjom, czy próba walki ze swoimi lękami. Wynikają one z braku zgody ze sobą i niepokoju. Twórca „Monaru”, Marek Kotański, określa problem narkomanii jako „stan duszy i ciała człowieka, który nie potrafi żyć we współczesnym świecie, wymagającym bezwzględnego przystosowania się do napięć, konfliktów, szczurzego wyścigu, którego upragnionym końcem ma być za wszelką cenę sukces”

Wspólnota jako narzędzie leczenia chorej duszy

Lata 60 przynoszą w Europie wielu młodych narkomanów, wcześniej problem ten dotyczył tylko specyficznych grup społecznych, artystów czy lekarzy. Alkoholicy i narkomanii traktowani byli jak „zwykli” chorzy i odsyłani na leczenie farmakologiczne. Heroina pojawiła się dopiero w latach 70, a wraz z nią wzrosła liczba uzależnień. W Wielkiej Brytanii przepisywano recepty na narkotyki. W Niderlandach leczono metadonem. Bardzo szybko okazało się jednak, że w ten sposób nie leczy się uzależnienia, a tylko zastępuje narkotyk.
Ośrodki leczenia uzależnień oraz terapeuci weszli na nową, eksperymentalną drogę. Drogą to było wykorzystanie ludzkich wspólnot (społeczności) jako narzędzia do pomocy narkomanom. Sama idea takich społeczności pojawiała się wielokrotnie na przełomie dziejów. Społeczności uzdrawiające, nauczające, udzielające wsparcia pod postacią sekt religijnych, ruchów społecznych, komun były tworzone od zawsze. Niektórzy doszukują się początków społeczności terapeutycznych w czasach starożytnych w praktykach grupowych ascetycznych sekt religijnych, np. Esseńczyków, którzy nawoływali do przestrzegania reguł i nauk społecznych, aby uniknąć „podążenia drogą ciemności i podstępu” W pismach Filona z Aleksandrii można znaleźć informację o grupie uzdrowicieli zamieszkujących Egipt, którzy zajmowali się „nieuleczalnymi chorobami duszy” – popędami, namiętnościami, przywarami. Dla współczesnej terapii grupowej ma to dwa istotne znaczenia: choroba duszy to choroba całego człowieka objawiająca się w jego zachowaniu i braku kontroli, a uleczenie nie jest możliwe bez udziału społeczności i ogromnej pracy nad sobą.
Oxford grupa ewangeliczna, Anonimowi Alkoholicy czy wspólnota Synanon to programy, od których rozpoczęło się traktowanie społeczności terapeutycznych jako metody leczenia uzależnień. „Wspólne dla nich wszystkich są między innymi takie idee, jak etyka pracy, wzajemna troska, wzajemne przewodnictwo oraz takie ewangeliczne wartości ,jak uczciwość, czystość, wyzbycie się egoizmu, miłość, rachunek sumienia, przyznawanie się do skaz charakteru, zadośćuczynienie wyrządzonych krzywd oraz praca na rzecz innych”- pisał F. B. Glaser. W społeczności Anonimowych Alkoholików proces powrotu do zdrowia sterowany jest przez 12 kroków i 12 tradycji. Przyznanie się do braku kontroli nad piciem, ofiarowanie swojej rekonwalescencji sile wyższej (Bogu, jak w grupie oksfordzkiej, wspólnocie w ruchu AA, albo innej, wybranej przez siebie sile wyższej), rachunek sumienia, zadośćuczynienie krzywd, modlitwa o wytrwałość w walce z nałogiem, pomoc w leczeniu innych.
Terapia we wspólnocie przede wszystkim polega na nauczeniu chorego człowieka żyć na nowo. Na początku narkoman musi zrozumieć że „ja jest z gruntu dobre”, człowieka cechuje wieczne podążanie ku dobremu, jego wnętrze może być skażone, jednak nie stało się złe. Brzmi może banalnie, ale wiele osób z problemami nienawidzi siebie. Często narkomani wpadają w błędne koło, gardzą sobą, a żeby złagodzić ból czy wyrzuty sumienia sięgają raz po raz po środek odurzający. We wspólnocie uczą się również na nowo funkcjonować w społeczeństwie, dbając o drugiego człowieka, biorąc odpowiedzialność za siebie i innych.
Osoby chore przyzwyczaja się do „obyczajnego życia”. Prawda, uczciwość, troska o dobro drugiego człowieka. Narkoman musi żyć w świadomości samego siebie i innych, zaufać otoczeniu, wsłuchać się w innych i żyć uczciwie – to właśnie prostolinijność i prawda jest podstawą relacji międzyludzkich. Oprócz pracy nad swoją duchowością i zajęć artystycznych, w ośrodkach terapeutycznych pracuje się fizycznie, często również gimnastykuje. Społeczność terapeutyczna jest niezwykłym fenomenem, nikt właściwie nie jest w stanie określić co sprawia, że tylko ten sposób leczenia jest w stanie uchronić narkomana przed nawrotem choroby. Przede wszystkim trzy czynniki mają ogromny wpływ na proces zdrowienia: ja – zrozumienie siebie i praca nad sobą Bóg – wiara w siłę wyższą, której można powierzyć swój proces leczenia, wspólnota – ludzie z tym samym problemem, na podobnej drodze, wspierający się nawzajem. Benedykt XVI mówił: Ciało stanowi granicę wzbraniającą nam zajrzeć do wnętrza drugiego i dotknąć go. Ale z drugiej strony, ciało jest także pomostem. Dzięki ciału spotykamy się i komunikujemy się wzajemnie we wspólnej materii stworzenia.

Praca nad duszą
Czego my możemy nauczyć się od narkomanów? Należy zapytać siebie, co może być początkiem mojej choroby i jak jej zapobiec? Możemy zacząć od analizy siebie. Odpowiedzieć sobie na pytania, których normalnie sobie nie zadajemy. O nasze wady i zalety, mocne strony i słabości, nawyki. Kolejna rzecz, która brzmi banalnie, to czy potrafimy skupić się na sobie, w celu uświadomienia sobie pewnych rzeczy, czy raczej skupiamy się na błahostkach, na marnych problemach w nas samych, stawiając swoje ego na piedestale? Kiedy pojawia się prawdziwy problem jesteśmy bezradni, ulegamy swoim słabościom, zostajemy sami. Ciało powinno żyć w zgodzie z duszą, a przede wszystkim człowiek powinien pracować nad udoskonaleniem siebie. Ale nie w sposób, który można zobaczyć w telewizji – operacje plastyczne, zabiegi kosmetyczne, które tak naprawdę biorą się z ludzkiej pychy czy lenistwa. Teraz wszelkie zabieganie o przyjemności nazywa się dbałością o sferę duchową. William Blake mówił, że „ciało jest tą częścią duszy, którą odczuwa się poprzez zmysły”, należy zatem utrzymywać je w harmonii, dbać o nie.
Dążąc do osiągnięcia złotego środka we wszystkim. Sprawność fizyczna jest bardzo ważnym aspektem dla zdrowia. Jednak tak jak w greckiej paidei człowiek powinien pracować przede wszystkim nad swoją cnotą – arete. Podstawą greckiego wychowania była szlachetność, moralność i dobroć w człowieku. Cnotę rozumiemy tu jako pewną „sprawność moralną”, prawość człowieka, która nawet w sytuacjach kryzysowych wychodzi na pierwszy plan. Osobie cnotliwej z łatwością przychodzi przestrzeganie norm moralnych i jest dla niej przyjemnością. W teologii katolickiej cnoty to dyspozycje woli i umysłu, które porządkują uczucia w nas samych, kierują naszym postępowaniem i czynami. Tomasz z Akwinu za Arystotelesem oprócz podstawowych w chrześcijaństwie cnót teologicznych (wiara, nadzieja, miłość) i platońskich cnót kardynalnych (roztropność, sprawiedliwość, umiarkowanie, męstwo), wyróżnił cnoty heroiczne, które są właśnie tym czymś więcej, tym co przekracza normalną sprawność moralną człowieka. Warto poznać siebie i swoje możliwości, a kiedy wiemy, że nic nie stoi na drodze aby je przekraczać łatwiej piąć się w górę.
Człowiek, który zastyga pozbawia się swojej wrodzonej cechy, parcia ku dobremu. Nie może to być jednak tylko troska o dobra materialne. Człowiek może łatwo popaść w uwielbienie rzeczy śmiertelnych, ponieważ sam jest śmiertelny. Jednak nie zapominajmy, że istnieje w nas również boski, nieśmiertelny pierwiastek, któremu też należy się odpowiednie miejsce w naszym życiu. Musimy dbać o integralność w nas samych. O harmonię. Pracując nad sobą, stawiając sobie cele, dbając aby przywary nie przyćmiły naszych zalet. Będąc dla drugiego człowieka. Całe życie dokonujemy różnych wyborów, nauczmy się więc dokonywać dobrych. „Dla nikogo nie jest ani za wcześnie ani za późno zacząć się troszczyć o zdrowie swojej duszy” – mówił Jan Parandowski. To dobra wiadomość.



sara nałęcz

Sara Nałęcz – Nieniewska Jestem mieszkanką Krakowa. I jak zresztą bywa u większości jego mieszkańców napawa mnie to dumą. Tu czas płynie trochę inaczej. Gdzie indziej wśród zgiełku miasta można usłyszeć fragmenty filozoficzno-egzystencjalnych dyskusji? Ja niektóre z nich przelewam na papier. Studiuje kulturoznawstwo i staram się zgłębić każdą z gałęzi tej nauki. Najbardziej jednak interesuje mnie człowiek. Próbuję zrozumieć jak wpływa na „współczesnych” historia, tradycja, jak kształtuje się zbiorowa świadomość, jak oddziałują na nas media i propaganda czy wreszcie jak zachować tożsamość w ekstremalnych sytuacjach. W zaciszu domowym pożeram książki, od których odciągnąć mnie może tylko dobry serial (nikt nie wmówi mi, że całą prawdę o bohaterach można opowiedzieć w dwugodzinnym filmie :)) A jaki byłby ze mnie kulturoznawca, jeśli nie zgłębiała bym również kulinarnych tajników wszystkich plemion i narodów? Przyjaciele i wielka rodzina są moimi (bardzo zadowolonymi i jeszcze oddychającymi) królikami doświadczalnymi. Niesamowitą radość sprawia mi opieka i możliwość udzielenia pomocy innym, choćby ciepły słowem czy dobrą radą. Sara to imię, które oznacza „,matka wielu” i czasem naprawdę się tak czuje :) Mam jednak w sobie trochę mroku, jestem katastrofistką i wierzę w ufo.